O jee, ik heb beet.
En wat voor een. Dat is een kanjer.
Kom, kinderen. Ik heb beet.
Papa heeft een vis.
Kom eens kijken.
Kijk eens.
Is dat geen kanjer ? - Hij weegt zeker tien pond.
Mama, papa heeft een vis. - Zo'n grote.
Hou even de hengel vast.
Rustig, Gackl mag het doen. Ik haal het net.
Ook dat nog. Kom.
Het kind heb ik. En de hengel ? - Ja, maar de vis is weg.
Kom, we gaan ontbijten.
Niet zo'n herrie. Niet zo vlug.
Schreeuw toch niet zo.
Zet je hoed af aan tafel.
Is er nog wat voor mij ?
Twee, vier, zes, acht, tien... Het valt nog mee.
Je ziet eruit als een verdronken muis. En jij ook.
Ga de hoogheden omkleden, Thomas. - Ja, leg de prinsen droog.
Ja, pak er maar een.
Max, je eet weer als een boer. - Omdat het me smaakt.
Je moet de kinderen het goede voorbeeld geven.
Die eten net zoals ik. - Helaas.
Waar is Sissi ? - Uit rijden.
En Nene ? - Ze lust geen worst.
Mooi, dan hebben we genoeg.
Mama, mogen we gaan kegelen ?
Wat een herrie maken ze toch.
Kijk nou, niet een heeft z'n bestek gebruikt.
Omdat jij altijd met je vingers eet.
Schatje, je probeert me nu al 25 jaar op te voeden.
Omdat je er anders een stal van maakt.
En de toekomst van onze vijf dochters dan ?
Helene is huwbaar. En wie bezoekt ons ?
De heer Johann Petzmacher. - Laat hem binnen.
De zoon van een herbergier.
Goedemorgen.
Wanneer ben je aangekomen ? - Gisteravond.
En nu kom je pas ? Waar logeer je ?
In het postgebouw. Ik heb gezien hoe de postmeester getele...
Hoe heet die nieuwe vinding ? Ja, getelegrafeerd.
Daar hebben wij ook al naar staan kijken.
Stel je voor. Hij tikt zo op z'n tafel...
... en je hoort het in München. - Het zou wat. Ik kan ook telegraferen.
Thomas... - Jawel, koninklijke hoogheid.
Wat was dat ? - Hij moet ons wijn brengen.
Nog nieuws in Wenen ? - Niets bijzonders.
Alleen die aanslag op de keizer. Het hele hof beeft.
De enige man daar is Sophietje.
Met Sophietje bedoelt u zeker de moeder van de keizer, aartshertogin Sophie ?
Inderdaad, ja.
En nu wil Sophietje... pardon uwe keizerlijke zuster...
... haar Fransje... pardon, haar keizer, onze keizer...
... die wil ze laten trouwen. - Met wie ?
Dat is nog niet bekend.
Ha, wijn uit '49.
Als je die niet lust, lust je niks. - Ik lust alles.
Laten we op Sophietje drinken. Ik kan haar wel niet uitstaan...
... maar het is tenminste een aanleiding om te drinken.
En op de toekomstige keizerin van Oostenrijk.
Was dat Sissi ? - Zeker weer op dat wilde paard.
Goedemorgen.
Spring over de rozen. - Nee. Hou op.
Geef haar de sporen.
Nu wordt het me te bar. - Een prachtmeid.
Stalmeester.
Ik kom al, prinses. Heeft Gretl goed gesprongen ?
Fantastisch, als een vluchtende ree. Geef haar wat extra haver.
Waar is het vogelvoer ?
De melk voor Xaveer.
Hij neemt van niemand wat aan. Alleen van u, prinses.
Ik heb hem ook gevonden.
Xaveer, kom. Je ontbijt.
Barri, Bella, af. Laat Xaveer ontbijten.
Jaag hem weg, Xaveer. Laat je niet op je kop zitten.
In de hoek, jullie. Foei.
Dat smaakt, hé ?
Goedemorgen, prinses.
Hoe is het met uw reuma ? - Zolang het maar niet regent.
Ik breng je wel brandewijn.
Alleen om je in te wrijven. Ze drinkt het altijd op.
Welnee, dat doe ik nooit.
Goedemorgen, papa.
Kijk hoe hij zich omdraait naar die drie.
Je hebt prachtig gesprongen. Je mag met mij op jacht.
Wat is er, barones ?
Een brief, hoogheid.
Uit Wenen ? Van het hof ?
Wat heerlijk.
Haal prinses Nene.
Heb je me laten roepen ?
Nene, ik heb een brief gekregen van tante Sophie. Ze schrijft over jou.
Maar geen woord tegen iemand. Vooral niet tegen papa.
Dat vraagt ze uitdrukkelijk. Alleen wij twee mogen het weten.
Wat schrijft ze dan ?
Ik mag met papa op jacht. - Moet je daarom zo schreeuwen ?
Wat schrijft tante Sophie ?
Ze verwacht ons op 1 7 augustus in Ischl en...
Ik durf het niet te geloven. - Wat dan ?
Dat je keizerin van Oostenrijk wordt. - Ik ?
Stel je voor. Franz Joseph is jong, knap, machtig en schatrijk.
De hele wereld zal jaloers zijn.
Mama. - Wat is er ?
Is Nene bij jou ? Wil ze mee op jacht ?
Ze heeft geen tijd. Ga maar alleen. - Kusje.
Papa zal het merken dat we alleen weggaan.
Ja, wat doen we daaraan ? Misschien moeten we Sissi maar meenemen.
Dan lijkt het een onschuldig reisje. Ik ben zo gelukkig.
Ik ook, maar ik snap het niet.
Franz Joseph zei geen woord in Innsbruck.
Toen had hij andere dingen aan z'n hoofd.
De revolutie, de vlucht uit Wenen, de troonstrijd.
Hoofdzaak is dat tante Sophie het wil. Haar wil is wet.
Zijne majesteit.
Gegroet, mama. - Dag, lieve Franz.
Ik wil alleen zijn met de keizer.
Heb je even tijd ? - Voor u altijd, mama.
Later. Stuur iedereen weg.
Ik sta tot je beschikking. - Niet aan je bureau.
Wat ik je te zeggen heb, is privé. Laten we daar gaan zitten.
Je weet dat ik altijd het beste met je heb voorgehad.
Natuurlijk, mama. - Ik heb de troon opgegeven.
Ik heb Oostenrijk weer een keizer gegeven.
Nu wil ik die keizer een waardige echtgenote geven.
Moet ik trouwen ? - Ja, Franz.
In bijna elk land is wel een geschikte prinses.
Afwijzingen kunnen leiden tot politieke verwikkelingen.
Maar met wie moet ik trouwen ? - Ik heb al een keus gemaakt.
En wel zo'n keus dat geen enkel land ontstemd kan zijn.
Mama, ik dank je voor alles wat je voor me gedaan hebt.
Maar moet ik niet zelf kiezen ?
Zeker, maar je kunt op mij vertrouwen.
Je toekomstige vrouw en keizerin van Oostenrijk...
... heeft alles wat je maar wensen kunt.
Ze is jong, mooi, goed katholiek opgevoed...
Maar ik ken haar niet. - Jawel.
Je hebt haar in Innsbruck gezien.
Je nicht Helene. De dochter van tante Ludovika en...
... dat is helaas een nadeel, van hertog Max van Beieren.
Die moeten we op de koop toe nemen.
Vreemd, van de hele familie is hij de enige...
... aan wie ik herinneringen heb. En nog goede ook.
Mooi, hé ? - Prachtig.
Onthoud dit, m'n kind:-
Als je ooit zorgen hebt, wandel dan zoals nu met open ogen door het bos.
In elke boom, struik en bloem, en in elk dier...
... zul je God voelen en Hij zal je troost en kracht geven.
Ik ben blij dat ik een vader heb zoals jij.
En hoe blij ik ben dat ik jou heb, daar heb ik geen woorden voor.
Maar nu moeten we onze kop houden vanwege het wild.
M'n hart bonst. - Stil.
Wat heeft u voor me, excellentie ?
Het doodvonnis van de acht rebellen in Praag.
Wat zijn het voor mensen ? - Studenten en kunstenaars.
Was hun misdaad zo erg ?
Jawel, majesteit. Opstand, opruierij en majesteitsschennis.
Ik zal het bestuderen.
Ik verzoek u onmiddellijk te tekenen. Het vonnis wordt morgen voltrokken.
Ik kan toch niet even vlug beslissen over het leven van acht mensen ?
De hoogste krijgsraad heeft de vonnissen uitgesproken.
Toch wil ik eerst de dossiers bestuderen.
Ook aartshertogin Sophie meent...
Ik ben duidelijk geweest. - Majesteit...
Dank u, excellentie.
Kijk goed, we maken het bedje op en leggen hem erin.
Seppi, geef hier. Haal de andere pop.
Presenteer geweer.
Wat doe je met mijn steek ? Leg hem terug op z'n plaats.
Daarom ben ik hem steeds kwijt.
Wat moet dat voorstellen ? - Slot Nymphenburg.
Arme koninklijke familie. Nou ja, als zomerverblijf gaat het nog.
Nu kleden we hem goed aan.
Het buikje niet vergeten, anders vat hij kou. En nu in bed.
Hebben we er weer een kindje bij ?
En nu goed vastbinden. Probeer het nu alleen.
Wat schreef Sophietje ?
Ze nodigt me uit voor de verjaardag van Franz Joseph.
Ik wil Nene en Sissi meenemen als je het goed vindt.
Mag ik mee ?
Zal Karl Ludwig er ook zijn ? - De broer van de keizer ? Natuurlijk.
Karl Ludwig spookt nogal door je hoofd, hé ?
Vergeet de ring niet die hij je gaf. - Waar is die ?
In het naaimandje. - Nee, bij m'n pennen.
Lieve hemel. Als er iets belangrijks is, kan ik je telegraferen.
Nee, dan maakt Bazi de postmeester me midden in de nacht wakker.
Telegrafeer maar naar Petzmacher, die woont bij die domme Bazi.
Goed, dan telegrafeer ik die domme Bazi.
Wanneer vertrekken we ? - Morgenochtend.
Daarom is tijdens het verblijf in Ischl de strengste controle noodzakelijk.
Een tweede aanslag op de keizer moet absoluut verhinderd worden.
Absoluut. Hoogheid, ik weet welke verantwoordelijkheid...
... op mijn schouders rust.
Het bewaken van vorsten is m'n specialiteit.
Heeft u dat al eerder gedaan ? - Nog nooit.
Maar theoretisch ken ik alle kneepjes van het vak.
Dus ik kan gerust slapen ? - Heel gerust. Ik wens u goedenacht.
U kunt gaan. - Waarheen ?
Hoogheid, majoor Böckl van de gendarmerie trekt zich terug.
Sissi, wat doe je nu weer ? - Ik laat de paarden drinken.
Daar zijn de koetsiers toch voor. Wat zie je eruit.
Dat droogt wel op in de zon.
Ik stuur je het liefst naar huis. Daar komt tante Sophie.
Ludovika. - Sophie, wat een genoegen.
Gegroet, lieve tante. - Gegroet, Karl Ludwig.
Ze is nog mooier geworden.
Ik ben heel tevreden, kind.
Daar is Sissi. - Heb je Sissi meegenomen ?
Ik leg het je wel uit.
Gegroet, tante Sophie. - Dag, kind.
Je hebt natte handen. - Ik heb de paarden gedrenkt.
Ja, zo gaat het sneller. Hoi, Karl Ludwig.
Wat is dat voor begroeting ?
Van hem geleerd. In Innsbruck zeiden we altijd 'hoi'.
Leuk dat je er bent. - Ja, Oostenrijk is zo mooi.
Bevalt het je ? - Heel erg.
Waarom is dat kind hier ? - Omdat...
Je moeder legt het me wel uit.
Haar gouvernante moet haar wel van alle plechtigheden weghouden.
Ja, ze is nog een kind.
Heb je vaak aan me gedacht ?
Heb je m'n ring om ? Dat maakt me zo gelukkig.
Draag jij de mijne ? - Ik doe hem nooit af.
Ik wilde je komen opzoeken in Posenhofen, na de verloving.
Welke verloving ? - Voorlopig is het nog geheim.
Waarom is oom Max er niet ?
Hij kan hier heerlijk jagen op gemzen, herten en steenbokken.
Echt ? Ik schrijf hem dat hij moet komen.
Telegrafeer, dat gaat sneller.
Maar mondje dicht. Ik wil mama verrassen.
Mama stapt in. We moeten gaan. - Ja, we komen.
We zien elkaar gauw weer. - Natuurlijk.
Alle straten, stegen, wegen, bruggen en rivieren naar Ischl...
... moeten streng bewaakt worden. Begrepen ?
Verdachten slaat u meteen met de boeien.
In de boeien, bedoel ik.
Beter een rebel te veel arresteren dan een onschuldige laten lopen.
Ingerukt.
Waar is m'n mandje ? Het zat hierin. - In de kleine koffer ?
Die mooie jurken. - Het moet erin zitten.
Dat is mooi. Heel mooi.
We moeten nog meer hebben voor het bal.
Gaan we naar een bal ? - Jij niet.
Waarom niet ? Ik kan toch dansen ? - Je bent nog een kind.
Waar is m'n Venetiaanse stola ?
Hoe vind je m'n kapsel ?
Prima. Alleen moet het nog wat hoger, zo.
Sissi, wat doe jij nou weer ?
Tante Sophie verwacht ons op de thee.
Wat moet ik aantrekken ? - Niets.
Je bent niet uitgenodigd. - Mooi, dan ga ik vissen.
Dat mooie kapsel. Maak het weer in orde.
Gevonden.
Wat doe je nou weer ? - Ik zocht m'n mandje.
Naar je kamer. Ik word gek van je. - M'n hengel.
Mama, sluit me niet op. Ik wil gaan vissen.
Je blijft daar.
O, m'n hoofd. Waarom heb ik dat kind meegenomen ?
Waar is het telegraafkantoor ? - Rechtuit.
Rechtuit, dank u.
Halt. Waarover sprak u met die jongedame ?
Ik heb niks gezegd. - U heeft toch gewezen ?
Wat heeft u gewezen ? Waarom heeft u gewezen ?
Omdat ze iets vroeg. - Wat vroeg ze ?
Waar het telegraafkantoor is. - Het telegraafkantoor.
Waarom verklapt u dat zomaar ? Wegwezen.
Maak dat u wegkomt.
Eens even kijken... - Mag ik zien hoe u het doet ?
Aan de heer Johann Petzmacher...
... Possenhofen...
Dat ligt in Beieren, hé ? - Ja, aan het Sternbergermeer.
Postkantoor.
Zat opgesloten...
... ben door het raam...
Stuur onmiddellijk...
Kan Petzmacher dat lezen ? - Als het wordt uitgeschreven.
... Papili met geweren...
Keizer arriveert vandaag om vier uur.
Sissi.
Staat daar Sissi ?
Heeft u dit toestel uitgevonden ?
Nee, Morse heeft het uitgevonden en Siemens heeft het gebouwd.
Dank u wel. Tot ziens.
Ogenblikje, u moet nog betalen.
O ja ? Maar ik heb geen geld. - En u laat mij telegraferen ?
Ik zal geld gaan halen. Neem zolang deze ring maar.
Is het wel echt goud ? - Ik denk het wel.
Niet op bijten. Ik heb hem nog nodig.
Twintig woorden, dat is zestig kreuzer.
Zoveel is hij wel waard. - Denkt u ?
Brengt u me het geld wel.
Ik groet u. - Ik groet u ook.
Goeiemiddag... - Niet zo informeel. Ik heb dienst.
Wat heeft dat meisje getelegrafeerd ? Waar begint het ?
Je kunt het toch niet lezen. Het zijn punten en streepjes.
Hier, lees maar.
Zat opgesloten. Een ontsnapte gevangene, dacht ik het niet.
Wat telegrafeer je ? - Wie ?
Haal dan weg. Ben door het raam...
Heeft ze wat uitgespookt ? - Stil. Ik stel hier de vragen.
Wie telegrafeert er nu weer ?
Gmunder vraagt wie er getelegrafeerd heeft. Ik antwoord...
Ben je nou klaar of niet ? - Ja, zeurpiet.
Ik ben in dienst. - Ik ook.
Neem me niet kwalijk.
Stuur onmiddellijk Papili... Wie is dat ?
Dat is een Kroatische naam. Met geweren.
Dat is een regelrechte aanslag op de keizer. Een aanslag.
Ze gaat naar de weg waarlangs de keizer moet komen.
Nog even... - Ik heb geen tijd.
Hoe kom ik aan m'n geld ? Het meisje had alleen deze ring.
Wat ? Dan ben je een heler. - Wat ben ik ?
Een heler. Die ring moet gestolen zijn.
Geef die ring terug. - In beslag genomen.
Mijn god. Wat ben jij een hufter als je dienst hebt.
Ook dat nog. Belediging van een ambtenaar in functie.
U staat onder arrest. Ik laat u straks wel oppikken.
Waar is het strookje ? Dat neem ik mee als corpus delicti.
Waarom steigeren de paarden ? - Daar ligt een rugzak.
Wat moet dat ? Wie vist daar ?
Ik. O, majesteit...
Niet kapottrekken. Ik kom.
Niet kapottrekken. Ik zal u bevrijden, majesteit.
In hemelsnaam, majesteit.
Hier met dat mes.
Ik ben een nihiliste op het spoor. Ik volg haar al een tijdje.
De rugzak. - Er kan een hels tuig in zitten.
Pak aan dan.
Hij kletst, ik ben geen nihiliste.
En ook geen Oostenrijkse. - Nee, ik kom uit Beieren.
Rij vooruit en zeg m'n moeder dat ik een eindje te voet kom.
Heeft u tijd om even mee te lopen ? - Jawel, majesteit.
Dan kunnen we de prachtige omgeving van Ischl zien.
Even m'n hengel pakken.
Wees toch voorzichtig, majesteit.
Mag ik ?
Heeft u er wat mee gevangen ? - Ja, u.
U bent m'n eerste mooie verrassing in Ischl.
Kan ik u nog een keer zien ? - Ik blijf maar een paar dagen.
Jammer, de komende twee dagen heb ik geen minuut vrij.
Tenzij... Heeft u zin om met mij te gaan jagen ?
Graag. Ik jaag altijd met Papili, m'n vader.
Jaagt uw Papili ook ? - Hij is de beste die ik ken.
Dat is mooi.
Is dit je eerst keer in Oostenrijk, Nene ?
Nee, we waren toch samen in Tirol ?
Ja, in Innsbruck. Drie jaar geleden.
O ja, toen. Wat hebben we toen een leuke tijd gehad.
Wil je nog thee ? - Wat ? Nee, ik heb liever een borrel.
Zijne keizerlijke hoogheid wenst een likeurtje.
De koets van de keizer rijdt net het park binnen.
Dan gaan we Franz Joseph begroeten.
Wat is er ? Waarom loopt iedereen weg ? - De keizerlijke koets is er.
Bravo, geef me dan nog maar een borrel.
Hoogheid, de generaal-majoor van de keizer meldt zich.
Waar is de keizer ?
Hij stuurde me vooruit. Hij wilde een stukje te voet gaan.
Alleen ? - Ja. Ik bedoel nee...
Zijne majesteit was in gezelschap. - Van wie ?
Een mij onbekende dame.
Een u onbekende dame ? - Jawel, hoogheid.
Dat is de Dachstein.
Daar ligt m'n jachtgebied.
De Hohe Schrott.
Dat is het Höllengebergte.
En daarginds de Jainsberg.
Het is hier mooi.
Afgesproken dan ? Om vijf uur bij de Hertenbrug ?
Zult u het wel vinden ? - Vast wel, majesteit.
Verdwaal niet in het bos.
Ik verdwalen ? Uitgesloten. Al is het bos me nog zo vreemd.
Nog een vraagje. Wilt u die majoor afleiden, anders blijft hij me volgen.
Doe ik. - Tot ziens, majesteit.
Mag ik m'n rugzak ? - Mag ik u wat vragen ?
Wacht even, het is belangrijk.
Eerst heb ik een paar belangrijke vragen aan u.
Wat voor weer heeft u hier de afgelopen dagen gehad ?
Prachtig weer, majesteit. Ik moet die dame volgen.
Ze zwaait. Ze zwaait, majesteit. - Laat haar toch zwaaien.
Ze viel me meteen al op. - Ja, mij ook.
Wat ik nog vragen wilde... Wat voor weer krijgen we ?
Vreselijk weer. Het gaat dagenlang regenen.
Heeft u een kikker ? - Nee, reuma. Ik voel het weer aan.
Ze is weg. Als van de aardbodem verdwenen.
Wat wilde u eigenlijk van die jongedame ?
Ik wilde haar naam en adres vragen. - Had dat dan gezegd. Rennen.
En kom direct verslag uitbrengen.
Lekker geslapen, prinses ?
Waarom zou ik geslapen hebben ?
Het was de hele tijd zo stil. Ik wilde niet storen.
Nee, ik heb niet geslapen.
Ik heb alleen gedroomd.
Wat zullen mama en Nene te vertellen hebben na de receptie ?
Zouden er veel mensen zijn ? En hoe zou de keizer zijn ?
Geweldig.
Dat moet wel, aan z'n portretten te zien.
Natuurlijk. Ik vraag me alleen af of hij veranderd is sinds Innsbruck.
Helemaal. We waren toen nog kinderen. - Ja, dat is zo.
Om vijf uur zal het weer stil zijn. Wilt u dan ook niet storen ?
Gegroet, lieve moeder. - Gegroet, Franz.
Gegroet, vader. - Hallo, Franz.
Fijn je weer eens te zien. - Vind ik ook. Je bent goed opgeknapt.
Dat je goed opgeknapt bent.
Ja, met mij gaat het ook wel. Als ik maar niet hoef te regeren.
Franz, tante Ludovika en nicht Nene zijn uit Possenhofen gekomen...
... om morgen met ons je verjaardag te vieren.
Lieve tante, fijn dat u gekomen bent. - Het genoegen is aan onze kant.
Gegroet, Nene. Ik zou je bijna niet herkennen.
Innsbruck is ook alweer een paar jaar geleden.
Je bent heel mooi geworden.
Is oom Max er ook ? - Helaas niet.
Hij vroeg ons je te feliciteren. - Dat is jammer.
Hij wilde het zelf doen, maar hij had belangrijke dingen te doen.
Max, een telegram uit Ischl. Van Sissi.
Wat schrijft ze ?
Ze zat opgesloten en jij moet erheen met geweren.
Wat moet ik nou in Ischl ? Ik heb het hier te druk.
Stel de kegels op. En laat het bier aanrukken.
Noteer m'n stand. Kegel je mee ?
Ik blijf thuis.
Ben ik eindelijk eens de baas en dan zou ik weg moeten ? Geen sprake van.
En je weet niet wie ze was ? - Nee, alleen dat ze heel mooi was.
De keizer van Oostenrijk stapt uit...
... om met een wildvreemd meisje te wandelen als een verliefde student.
Op de dag dat z'n toekomstige bruid op hem wacht.
Het spijt me dat u zich hier zo over opwindt, mama.
Ik vind niets vervelender dan u te ergeren. Vergeef me.
Goed, we vergeten dit spijtige voorval en zwijgen erover.
Wat vind je van Nene ?
Ze is heel knap. - Knap ? Ik vind haar beeldschoon.
Hoe vind je hem, kindje ? - Heel aardig.
Aardig ? Hij is betoverend.
Ik vind Nene wat koeltjes.
Misschien omdat ze weet wat er voor haar op het spel staat.
Weet ze van onze verloving ? - Natuurlijk.
Maar dat mag jouw vrije keus niet beïnvloeden.
Ik heb met Nene gesproken.
Ze is intelligent, vroom, welopgevoed en ontwikkeld.
Ze is voorbestemd om de vrouw van een vorst te worden.
Ja, dat is waar...
Als je haar beter leert kennen, zul je mijn mening delen.
Kom een praatje met haar maken. - Ik ga eerst wat jagen.
Vandaag nog ? - Het is m'n enige kans deze twee dagen.
Blijf nog een uurtje.
Nee, ik heb om vijf uur afgesproken met de jagers.
U weet dat ik graag stipt bent.
Maar bij het banket en het bal zal ik Helene zeker spreken.
Zoals je wilt.
Verder ga ik alleen. - Moet de drager niet mee ?
Niemand, ook de hond niet.
Gegroet, majesteit. Neem me niet kwalijk.
Ben ik op tijd ? - Fijn dat u er bent.
Ik ben blij in het bos te zijn.
Het wordt wel klimmen. - Geeft niks.
Is de keizer op jacht ? Dat was niet voorzien.
Niet zo luid.
Hoe kan ik dan voorzorgsmaatregelen treffen ?
Met moet ook met onvoorziene dingen rekening houden.
Die vrouw met wie hij ging wandelen, was ook niet voorzien.
Daar wilde ik het net over hebben. - Is ze een bekende ?
Zeker, ze hebben een heel eind gewandeld.
Of ú haar kent. - Ik ? Ja... nee...
Maar ik weet dat ze een dievegge is. - Een dievegge ?
Ja, maar is ze wel een gewone dievegge ?
Veel politieke misdadigers begaan een gewoon misdrijf...
... om het gezag om de tuin te leiden.
Geen les in criminologie alstublieft. Is deze persoon gearresteerd ?
Helaas nog niet. - En waarom niet ?
Ze is me ontsnapt. - Waarom is ze u ontsnapt ?
Gekke vraag. Neem me niet kwalijk, dat ontsnapte mij even.
Ze is me ontsnapt omdat de keizer mij niet liet ontsnappen.
Hij was zo goed een gesprek met me aan te knopen.
Wie zei dat ik gerust kon slapen ? - Wie ?
U. - Alweer ik ?
Fijn dat u ook zo van het bos houdt. - Ik kom er helaas te zelden.
Meestal moet ik schrijfwerk doen of een parade bijwonen.
Dan bent u te beklagen.
Als je ooit zorgen hebt, wandel dan zoals nu met open ogen door het bos.
In elke boom, struik en bloem, en in elk dier...
... zul je God voelen en Hij zal je troost en kracht geven.
Heb je dat ergens gelezen ?
Nee, die raad kreeg ik van m'n Papili. - Aha, je Papili.
Hij moet een geweldig man zijn. - Reken maar.
Nu moeten we onze kop houden.
We moeten stil zijn, bedoel ik, anders verjagen we de herten.
Daaraan herken je de echte jager. Mondje dicht dus.
Majesteit, wilt u echt een hert neerleggen ?
Waar heb ik anders een geweer voor ? Schiet je Papili niet ?
Jawel, maar ik kijk liever naar dieren. - Ik ook, maar vandaag wil ik er een.
Daar is hij. - Waar ?
Nu is hij weg. - Het spijt me, majesteit.
Hoe kan zoiets een jager overkomen ? - Ik weet het niet. Wees niet boos.
Nee, ik krijg hem nog wel. - Maar vandaag niet meer.
Nee. Maar nu kunnen we tenminste hardop praten.
En zelfs zingen.
Gaat u met een citer op jacht ?
Papa ging er zelfs mee naar de piramiden van Egypte.
Is hij naar Egypte geweest ?
Hij heeft soms van die opwellingen dat hij op reis moet.
Ik denk dat ik ook zo zal worden.
Jammer dat u maar twee dagen in Ischl blijft.
Anders was ik graag langer gebleven. - Om mij ? Dat is aardig, majesteit.
Vertel eens over uzelf. - Over mij valt niet veel te vertellen.
Paardrijden doe ik het liefst. - Ik ook.
Rode rozen zie ik het liefst. - Ik ook.
En het liefst eet ik appeltaart. - Nee toch ? Ik ook.
Hoe heet u eigenlijk ?
Thuis noemen ze me Lisl van Posenhofen. - Posenhofen ?
Waar hertog Max van Beieren woont ?
Kent u m'n nichten, de prinsessen Helene, Elisabeth, Mathilde...
Marie en Sophie ken ik ook. En de kleintjes, de prinsen.
Gackl en Karl Theodor.
Hertogin Ludovika is in Inschl met Helene en Sissi, nietwaar ?
Ja, voor m'n verjaardag. Maar Sissi is er niet bij.
Toch wel. - O ja ?
Kent u haar niet ? - Ja, heel vaag.
Hoe bevalt ze u ? - Nietszeggend, onbenullig.
Maar u bevalt me wel, Lisl. Ik had nooit gedacht dat ik jaloers kon zijn.
Op wie dan ? - De man die u tot vrouw krijgt.
Hoe komt u daar nou opeens bij ?
Ik denk er tegenwoordig vaak aan. - Denkt u aan trouwen ?
Ik moet helaas wel. - Bent u verloofd ?
Nog niet. - Alleen verliefd ?
Ook niet. Maar ik moet me vandaag verloven.
Hoe kunt u zich verloven met iemand van wie u niet houdt ?
Dat gebeurt vaak in onze kringen. Uit staatsbelang.
Uit dynastieke belangen, uit...
Zo moet ze eruitzien.
Zulke ogen moet ze hebben.
Zo'n mond, zulk haar.
Ze moet zo mooi zijn als u.
Is uw bruid dan niet mooi ? - Jawel, maar u bent veel mooier.
U heeft meer hart.
Wie is het dan ? Vast een prinses. Misschien ken ik haar.
Natuurlijk. Prinses Helene van Beieren.
Laten we het niet over mij hebben. Ik ben zo blij dat ik u heb ontmoet.
Ik denk dat iemand erg van u zou kunnen houden.
Nee, iemand móet erg van u houden.
Nee, majesteit.
Wat is er ? U doet opeens zo anders.
Wat scheelt er dan aan ? - Niets.
Lisl, blijf staan.
Weet je wat tante Sophie heeft gezegd ?
Ze zei: Je hebt Nene opgevoed tot keizerin.
Sissi, waar kom jij vandaan ? - Ik was in het bos.
Nu kunnen we Sissi wel zeggen waarom we hier zijn.
Groot nieuws, Sissi. Ik ga me verloven met Franz Joseph.
Je weet niet hoe gelukkig ik ben. Hij is zo knap.
Heel anders dan op de portretten. Je kunt het je niet voorstellen.
Ik ben blij dat je zo gelukkig bent.
Sissi, wat is er ? Je bent helemaal overstuur. Ben je ziek ?
Wat heb je toch ? - Niets, mama.
Ben je triest omdat je niet uitgenodigd was ? Dan heb ik goed nieuws.
Vorst Khevenhüller is gekomen en heeft een tafeldame nodig.
Nu mag je ook naar het banket.
Ik wil niet, mama. Ik blijf hier.
Dat kan niet. Tante Sophie zou beledigd zijn als je het afslaat.
Kan me niet schelen. Ik ga niet.
Maak me niet boos, Sissi. Elke prinses zou je benijden.
Ik blijf hier.
Wat heeft ze toch ? - Geen idee.
Maar ze moet mee. We mogen tante Sophie niet ergeren.
Zeker nu het lot onze familie zo goed gezind is.
Excellentie...
Veldmaarschalk vorst Radetsky.
Het verheugt me dat u me nog in Ischl wilt komen bezoeken.
Het is me een grote eer...
... om de verjaardag van uwe majesteit te mogen meemaken.
Hare majesteit, de koningin van Pruisen.
Welkom, lieve tante.
Je bezoek verheugt me.
Ook ik ben blij je persoonlijk te mogen feliciteren, Franz.
De koningin van Saksen.
Welkom, lieve tante.
Je bezoek verheugt me.
Ook ik ben blij je persoonlijk te mogen feliciteren, Franz.
Hertogin Ludovika van Beieren.
Prinses Helene van Beieren.
Prinses Elisabee van Beieren.
Welkom, lieve tante.
Welkom, Helene.
Welkom, Elisabeth.
Jullie kennen elkaar toch ? Uit Innsbruck.
Het verheugt me je weer te zien, Lisl van Possenhofen.
Kom, lieve kind.
Ik groet je, m'n kind.
Franz, jij hebt Nene als tafeldame.
Ik herkende Sissi bijna niet. In Innsbruck was ze nog een kind.
En nu is ze het bekoorlijkste meisje dat ik ooit heb gezien.
Niet boos zijn, Nene. - Waarom zou ik ?
Je hemelt geen andere dame op tegenover je tafeldame.
Sissi is toch m'n zus. Ik vind ook dat ze met de dag mooier wordt.
Ja, ze is knap.
Jammer dat Max er niet is.
Dat zeg ik hem graag. - Wat ?
Ach, heeft hij last van z'n maag ?
Wat is er ? - Max heeft het aan z'n maag.
Ik heb dat ook af en toe.
Maar verder maakt hij het goed ? Bravo.
Is er plaats in je balboekje ? - Natuurlijk.
Hoeveel dansen mag ik van je ? - Zo veel je wilt.
De cotillon ook ?
Wat zijn je lievelingsbloemen ?
Je lievelingsbloemen voor de cotillonruiker.
Rode rozen.
Ik heb haar toch beschreven ? - We konden haar niet vinden.
Waarom niet ? Ischl is afgezet. Elk huis is doorzocht. Waar is ze dan ?
Misschien duikt ze vanavond op. - Ze zal je met fakkels begroeten.
Of in de kerk.
Een terrorist ? Ze zal opduiken bij de volgende aanslag.
Dat kost me m'n kop. Laat maar, laat maar.
Ingerukt.
Excuseer me.
Hertogin. - Dank u, excellentie.
Wordt Nene de nieuwe keizerin van Oostenrijk ?
Hoe kom je daarbij ?
Twee koninginnen, een prinses als tafeldame voor Franz Joseph.
Dat betekent toch iets.
Je houdt toch niets verborgen voor je zusters ?
Nene ziet er betoverend uit. - Maar ze is niet voor jou.
Waarom niet ?
Een keizer zit je niet in het vaarwater.
Uw kamillethee, hoogheid. - Zit er cognac in ?
Waarom ruik je aan je thee ?
Hij mag niet te sterk zijn.
Of te slap.
Nu je er toch bent, Franz Joseph verlooft zich vandaag nog met Nene.
Harder. - Ik kan niet roepen.
Franz verlooft zich met Nene.
Bravo. Zijn ze verliefd ? - Nee, maar dat komt nog wel.
Waarom verloven ze zich dan ?
Wij waren ook verloofd zonder verliefd te zijn.
Dat had het Congres beslist. - Ja, en nu beslis ik.
Bravo. - Zeg niet steeds bravo.
Je bent niet in het circus. - Wat ?
Alles is in orde.
Ik kan niet meer.
Ik voel me niet lekker. - Zullen we naar de tuin gaan ?
Nee, laat me alleen. - Zal ik meegaan ?
Liever niet.
Wat is er, Sissi ?
Waarom liep je vanmiddag weg ?
Moet ik dat uitleggen ?
Het lot heeft iets anders met ons voor dan onze moeders.
Het kan geen toeval geweest zijn dat wij elkaar ontmoet hebben...
... ver van alle protocol.
Alles is in orde. - Wat is in orde ?
Mama wilde me verloven met een dochter van tante Ludovika.
Ik heb nog nooit een wens zo graag vervuld.
Ik hou van je.
Wil je mijn vrouw worden ? - Nee, nooit.
Waarom niet ?
Ik wil Nene's geluk niet stelen, noch haar man.
Je steelt Nene's man niet, omdat ik haar man niet ben.
Noch haar geluk...
... want ik weet niet of het een geluk is mij als man te hebben.
Ik ben de keizer van een machtig land...
... maar overal loert het gevaar.
Verzet in Milaan, oproer in Hongarije...
Ik neem mijn taken zeer ernstig.
Ik zal mijn vrouw weinig zien.
En toch zou ik graag een vrouw zoals jij naast me hebben.
Weet je nog wat ik zei, voordat ik wist wie je was ?
Zo moet ze eruitzien.
Zulke ogen moet ze hebben.
Zo'n mond.
Hou op, of ik vergeet alle etiquette en ren weg.
Franz verwaarloost Nene een beetje.
Hij had het bal met haar kunnen openen.
De cotillon, die danst hij beslist met haar.
Maak je geen zorgen.
Alles verloopt naar wens.
Ik reken op je.
Wil je me helpen deze zware last te dragen ?
En als Nene er niet was ?
Maar ze is er. Ik hou van haar.
Ik wil haar geen pijn doen.
Ze houdt van je. Dat heeft ze me gezegd.
Ik wilde je even spreken.
Excuseer me.
Je zag er prachtig uit, Nene.
Iedereen kijkt naar je. Ze weten het natuurlijk.
Tante Sophie heeft gezegd dat Franz de cotillon met jou zal dansen...
... en dan direct de verloving bekend zal maken. Ik ben zo blij.
Het is tijd om je verloving aan te kondigen.
Staat je besluit vast ?
Ja, mama. Ik heb een beslissing genomen.
Mooi, dan kan ik de verloving bekendmaken.
Iedereen heeft toch al geraden dat je je met Nene verlooft.
Ik heb niet voor Nene gekozen, maar voor Sissi.
Voor Sissi ?
Besef je wel wat je zegt ?
Ja, mama.
Je kunt toch niet met zo'n wildebras trouwen ?
Net zestien, slecht opgevoed.
Ze zal een keizerin worden zoals er nog nooit een is geweest.
In slechte zin. - In goede zin, mama.
Ik heb nog nooit iemand gezien die zo lief en hartelijk was.
Sissi is een schat die ik me door niemand laat ontnemen.
Mijn besluit staat vast. Ik trouw met Sissi of met niemand.
Vraagt u in mijn naam bij tante Ludovika om haar hand.
Oom Max vraag ik het zelf wel.
Je stelt me voor een voldongen feit ?
Ik moet Sissi ook voor een voldongen feit plaatsen.
Het spijt me dat we het voor het eerst oneens zijn, mama.
Heren, de cotillonbloemen voor de dames.
Wat is er ? Vanmiddag was je zo somber.
Dat bevalt me niet. Wat heb je toch ?
Niets, mama. - Lach dan en dans. Je bent jong.
Ik heb geen zin.
Wees dan tenminste vrolijk. Aan wie beloofde je de cortillon ?
Aan Karl Ludwig. - Dans dan met hem. Toe nou.
Rode rozen voor mij.
Pardon, maar de keizer heeft alle rode rozen genomen.
Voor wie had je die nodig ?
Voor Sissi. Is ze niet knap ? - Ja, maar niet voor jou.
Waarom niet ?
De keizer kom je niet in het vaarwater.
Wat bedoel je ? - Dat ik scherpe ogen heb.
Ik zoek Karl Ludwig Ik heb hem de cotillon beloofd.
Dat doet er nu niet toe. Kom hier. Ik wil je bekijken.
Ja, tante ?
Groot ben je niet.
Nee, maar dat zit in de familie.
Mama is ook niet groot.
En jij ook niet.
Ik verzoek je geen jij tegen me te zeggen.
Je bent toch mijn tante.
Franz Joseph is mijn zoon en hij spreekt me met u aan.
Zoals je wilt. Pardon, zoals u wenst.
Maar ik vind het zo gek, zo ongewoon.
Je zult aan veel moeten wennen.
Aan het Oostenrijkse hof heerst een streng ceremonieel.
Het Spaanse ceremonieel, dat onder alle omstandigheden wordt gehandhaafd.
Dat is mijn wens en die van de keizer.
Welke talen spreek je naast Duits ? - Engels en Frans.
Je moet Hongaars, Boheems, Kroatisch leren.
Waarom ?
Omdat Franz Joseph heeft gezegd dat hij van je houdt...
... en omdat hij je tot zijn vrouw wil maken.
Maar ik... - Onderbreek me niet en geef antwoord.
Hou jij ook van hem ?
Vraag me dat niet.
Ik wil een antwoord op mijn vraag.
Ja, ik hou van hem. Ik hou heel veel van hem.
Maar ik heb uitdrukkelijk gezegd... - Ik hoor dat je veel paardrijdt.
Ik heb daar niets tegen. Het is goed voor je figuur.
Maar alles met mate. Je moet aan je gezondheid denken.
Je tanden zijn geel. Je moet ze beter poetsen.
Ik poets ze. Ze zijn wit.
En die boersheid van je moet ook verdwijnen.
Je moet anders gaan leven als je keizerin wilt worden.
Ik wil geen keizerin worden. - Wees blij dat je het wordt.
Ik was thuis gelukkiger dan u hier tezamen.
Ik verander mijn leven niet. Ik wil leven zonder dwang.
Wat is dat voor een taal ? - De taal van mijn vader.
Voor hem gaan vrijheid en waarheid boven alles.
Wij hebben elkaar voorlopig niets meer te zeggen.
Sissi, waar ga je heen ? - Naar huis.
Maar de cotillon begint. - Ik dans niet, Karl Ludwig.
Ik denk er niet aan je te laten gaan. - Ik smeek het je.
Majesteit, de rozen.
Sophie, onze wens gaat in vervulling. - Je vergist je, lieve zus.
Hij gaat toch naar Nene toe ?
Lieve Sissi, laat me je je lievelingsbloemen geven.
Hij geeft de bloemen aan Sissi. Wat betekent dat ?
Dat hij zich niet met Nene verlooft.
Nene, ik had je om de cotillon gevraagd...
... maar sta me toe met Sissi te dansen. Met mijn bruid.
Trouwt hij met Sissi ?
Leve de toekomstige keizerin van Oostenrijk.
Sta me toe, majesteit, dat ik in naam van alle hier aanwezige gasten...
... en als oudste u hartelijk feliciteer met uw verloving...
... met hare koninklijke hoogheid prinses Elisabee van Beieren.
Dank u, veldmaarschalk.
De bevolking van Ischl biedt u een vuurwerk aan.
Dat is aardig.
Arm kind, het doet me zo ontzettend veel verdriet.
Waarom zijn we gekomen, mama ? Wat een vernedering.
Alsjeblieft, Nene. Je moet je sterk houden.
Sissi treft geen schuld. - Dat weet ik.
Je mag niet boos zijn op Sissi.
Laat niet merken dat men je zo gekrenkt heeft.
Dat kan ik niet, mama.
Waarom heb je dat gedaan ?
Waarom stel je me voor een voldongen feit ?
Anders had je nee gezegd.
Drink met je zusters. Ook jij brengt een monarch in de familie.
Waarom huil je ? - Je hoeft niet te huilen.
Alleen ik ben te beklagen.
Ik moet van een landmeisje een keizerin maken. Ik pak haar wel aan.
Dat hoeft niet. Sissi wordt een keizerin.
Door mij.
Over een jaar herken je haar niet.
Over een jaar zul jij haar niet herkennen.
Bravo. - Nu zeg jij het ook.
Dat is... - De bruid van de keizer.
Burgemeester, waar vind ik een put ?
Om me te verdrinken.
Wie volgt ?
de lever is niet van een snoek
hij is van een kater
laat de lekkere wijn smaken
van de toekomstige schoonvader
de lever is niet van een snoek
hij is van een stier
nu heb ik genoeg van wijn
geef me liever bier
Sissi, waarom zit je hier zo droevig ?
Je ziet er niet uit als een gelukkige bruid.
Heb je al nieuws van Nene ?
Ja, ze is nog in Potsdam. Alles gaat uitstekend.
Ze heeft een prins Thurn-und-Taxis leren kennen.
Hij bevalt haar en hij maakt haar het hof.
Ze komt niet terug, omdat ze me niet vergeeft...
... dat ik haar leven heb verwoest.
Luister, je hebt haar leven helemaal niet verwoest.
Alles komt zoals het komen moet.
Tante Sophie wilde de voorzienigheid spelen, maar dat kan niet.
Franz Joseph kiest voor jou. Wees daar blij om.
Hij houdt met heel zijn hart van je. Jij toch ook van hem ?
Dat is het belangrijkste.
Ik kan niet gelukkig zijn, zolang ik weet dat Nene...
... om mij niet naar huis komt.
Midden in de nacht ? - Wat is er ?
Een koerier van de koning.
Ik kom zo terug. Drink op mijn gezondheid. En flink.
Graaf Arco, wat een verrassing.
Het spijt me dat ik zo laat nog stoor.
Bent u door dat noodweer gekomen ?
Koning Maximiliaan van Beieren stuurt me om u en uw familie...
... zijn gelukswensen over te brengen.
Wat fijn dat zijne majesteit ons deze gelukswensen...
... via een speciale gezant stuurt.
Ik heb ook nog een andere boodschap.
Helaas geen aangename.
De koning vraagt me u er aan te herinneren dat u nu...
... in het licht der openbaarheid bent getreden.
Met andere woorden ?
De koning wenst dat u voortaan, hoe zal ik het zeggen...
... een gematigder leven zult leiden.
Zegt u de koning dat ik mijn man wens te houden zoals hij is.
Tot nu toe waren we heel gelukkig. Ongestoord.
De koning moet ons ook nu met rust laten.
Vickie, je bent een prachtmeid.
Hou eens vast.
Als ik niet met je getrouwd was, zou ik het nu doen.
Pardon.
Meld de koning deze idylle. Alles blijft bij het oude.
Misnoegt het hem, dan word ik Oostenrijker.
Dat regelt Fransje wel.
Kom, Xaveer. Naar het bos.
Pas goed op jezelf.
En als je groot bent, zorg dan dat je papa uit de weg blijft.
Wie moet mij uit de weg blijven ? - Xaveer.
Wat doe je ?
Ik geef mijn dieren de vrijheid, nu ik de mijne kwijt zal raken.
Wat zeg je nou ?
Elke andere prinses zou gelukkig zijn...
... maar jij kijkt alsof het einde van de wereld nabij is.
Ik heb bericht gekregen dat de bruiloft plaatsvindt op 24 april.
Je vaart de 20e de Donau af naar Oostenrijk.
Nene.
Wat een verrassing, mijn schat.
Prins Thurn-und-Taxis is met me meegekomen.
Het verheugt me u te zien. - Het genoegen is aan mijn kant.
Wat is er toch met je ? Je doet alsof alles je tegenstaat.
Heb je je Franz dan niet graag meer ?
Jawel, heel graag.
Alleen ben ik bang voor tante Sophie en het hofceremonieel.
Dat begrijp ik. Daar moest ik ook overheen komen.
Weet je wat ? Als je het in Wenen te machtig wordt...
... kom je met mij in het bos wandelen.
Nee, dat moet Franz nu doen.
Wat zal Sissi opkijken. - Waar is ze ?
Daar, bij haar dieren.
Sissi, Nene is hier.
Nene is er.
Ik wilde je zeggen dat we altijd blijven zoals we waren.
Je moet even gelukkig worden als ik.
Ik ben zo blij dat je dat zegt. Heel erg blij.
Anders had ik nooit gelukkig kunnen worden.
Je nieuwe vaderland is prachtig.
Ja, het is alsof ik droom.
Het schip. Ja, ze komt.
Wat kom je hier zoeken ?
Goedemorgen, tante.
Ik volg je al een tijdje. Je loopt van raam naar raam.
Is er iets ? kan je niet slapen ?
Nee, ik zoek de dieren.
Franz Joseph heeft me verteld dat hier een dierenpark is.
En daarom loop je in je nachtjapon rond ?
Met je haar los ? En blootsvoets ? - Niemand heeft me gezien.
Franz Joseph had je kunnen zien. - Die slaapt nog.
Nee, op dit uur zit de keizer meestal te werken.
Vergeef me, dat wist ik niet.
Wacht.
Alleen vind je je kamer niet.
Vorstin Auersperg.
Waarom laat u de vorstin roepen ? - Om met je mee te gaan.
Dat hoeft toch niet. - Daarover beslis ik.
En op je kamer bereid je je voor op de biecht.
Ik heb me al voorbereid.
En ik spreek alle talen die u zo belangrijk vond.
Kroatisch, Boheems, Hongaars. En mijn tanden zijn parelwit.
Maar je slaat nog altijd dezelfde toon tegen me aan.
Wat is er aan de hand ?
Moet je bruidegom je echt in deze kleren zien ?
Goedemorgen, Sissi. Is er iets ?
Nee, ik wilde alleen de dieren zien waarover je het had.
Maar die zie je hier vandaan niet. Ik laat ze je later wel zien.
Goedemorgen, mama.
Daarover hoeft u zich toch niet zo op te winden.
Bedankt voor de les.
Het spijt me dat ik op je trouwdag woorden heb met je bruid, maar...
Ik heb de vorstin geroepen.
Goedemorgen, vorstin. Nee, alstublieft.
Ook dat nog. Dank u, ik heb u niet meer nodig.
Waarom beledig je mijn hofdame ?
Ik vind een handkus van een oudere dame pijnlijk.
Dan zal ik je uitleggen... - Mag ik, mama ?
Deze handkus heeft niets met leeftijdsverschil te maken.
Vanavond ben jij de eerste vrouw van het rijk.
Je neemt de plaats in...
... die tot nu toe ingenomen werd door mijn moeder.
De andere dames van het land zullen je door de handkus bewijzen...
... dat jij als keizerin boven hen staat.
Slechts een vrouw in Oostenrijk zal je op het voorhoofd mogen kussen.
Mijn moeder.
Dat was toch wat je wilde zeggen, mama ?
Kom, kind. Ik breng naar je kamer.
Ach Franz, alles zou zo mooi zijn als je geen keizer was.
We begroeten onze geliefde bruid prinses Elisabee van Beieren...
... vandaag nogmaals in Oostenrijk...
... en verwelkomen haar in haar nieuwe huis.
Moge Oostenrijk je nieuwe vaderland worden.
En moge jij, lieve Elisabeth...
... in je nieuwe vaderland alleen gelukkige uren kennen.
Daartoe zal ik alles doen wat in mijn vermogen ligt.
De rest ligt bij de Almachtige.
Leve het bruidspaar.